Rouw en Verliesbegeleiding

Ik geef begeleiding aan kinderen , jongeren, volwassenen en ouderen die in hun leven geconfronteerd worden met een verlies. Verliesverwerken( of beter gezegd het leren omgaan met je verlieservaring) is een evenwicht vinden tussen omkijken naar wat was, stilstaan bij je gevoelens en de kracht hervinden om verder te gaan met je leven. In individuele begeleiding, gezinsbegeleiding en in groepen, ondersteun ik mensen in dit proces.

Rouw ontstaat als reactie op het verlies van een situatie of iemand die een
grote betekenis had in het leven van de nabestaande. We kunnen hierbij niet
alleen denken aan concrete verliessituaties door sterven en dood, maar ook aan
verlies van gezondheid, van werk, van een levensperspectief of verlies aan
zingeving.

In veel gevallen dwingen ingrijpende gebeurtenissen tot
heroriëntering op het leven. Rouwenden dienen hun leven opnieuw richting geven
en afstemmen. Het is een proces van aanpassen aan de nieuwe levenssituatie,
waarbij de betekenis van het verlies niet uit het leven verdwijnt, maar in het
leven geïntegreerd wordt zodat de rouwende zich kan verzoenen met hetgeen hem
overkomen is en het verlies geen onoverkomelijke hindernis meer hoeft te zijn om
verder te leven.

Als u een dierbare verliest volgt er een moeilijke tijd. Voor het verwerken van de dood van een dierbare bestaan geen hapklare tips en trucs, al zouden we dat soms wel graag willen. Het verlies is in het begin nauwelijks te bevatten. Het dringt vaak pas echt door als u er niet meer omheen kunt, bijvoorbeeld als u het lichaam moet identificeren, tijdens de uitvaart, de stilte in huis en de eerste verjaardag zonder uw geliefde(n). Het zijn allemaal feiten waarmee de pijn en het verdriet langzaam echt tot u doordringen. Verwerken van verlies verloopt met pieken en dalen. Het ene moment kan het verlies enigszins dragelijk voelen, terwijl u een volgend moment ineens weer overmand wordt door verdriet, angst of eenzaamheid. Dat kan voelen als een klap in uw gezicht, alsof u weer helemaal terug bij af bent. Dit is geen reden om u zorgen te maken. U wordt daar misschien moedeloos van, maar het is belangrijk de hoop niet op te geven. Uiteindelijk is het een proces met kleine stapjes ‘vooruit’.

Zingeving

Behandeld wordt het verband tussen verlies en rouw, individuele zingeving en de betekenis van de termen geluk en verdriet. Ook wordt aandacht besteed aan de opdracht om een nieuwe levenssituatie te aanvaarden en hoe u de zin van het leven (opnieuw) kunt ontdekken. Ik bied ondersteuning aan mensen om inzicht te krijgen in hun innerlijke kracht en beweging in gang te zetten bij vastgelopen processen. Het nemen van eigen verantwoordelijkheden biedt kansen tot persoonlijke groei en ruimte voor wat betreft o.a. omgaan met verlies, burn out, ongewenste kinderloosheid en dreigend verlies van functie.

Zingeving is een begrip uit de metafysica, wijsgerige antropologie en de psychologie en betekent het zoeken naar de zin, de bedoeling of het doel van het leven of van grote gebeurtenissen in het leven, of het trachten dit doel zelf te scheppen. Het woord zelf suggereert dat dit een actief proces is, wat erop wijst dat de zin van enig voorval geen vanzelfsprekendheid is. Zingeving kan gebaseerd zijn op verschillende elementen, waaronder geloof, rede of logos en esthetiek. De geschiedenis van de zingeving is mogelijk even oud als de mensheid zelf.

Autobiografisch schrijven

Wat is het geheim van schrijven over je leven? Schrijven is magie. Uw tekst is wijzer dan uzelf en helpt bij het vinden van de rode lijn in uw leven. Toen Joseph Beuys in het Louvre met een klas voor de Mona Lisa stond, vroeg een van de kinderen: “Waarom lacht ze?”. Beuys: “Omdat zij meer weet dan Leonardo da Vinci”. Het schepsel weet meer dan de schepper. Wie we zijn, wie we geworden zijn en wat we meegemaakt hebben helpen bij verlies en rouwverwerking. Dit autobiografisch opschrijven is een manier om met plezier terug te kijken, ook op een moeilijk leven. Het is voor iedereen die voelt dat hij of zij meer helderheid in zijn herinneringen wil brengen. Autobiografisch schrijven is een beleving voor wie het meemaakt. Het bestaat uit de drieslag schrijven – voorlezen – luisteren.

Rouw en verlies bij kinderen/jongeren

Kinderen rouwen ook, hoe klein ze ook zijn. Rouw van kinderen lijkt veel op rouw van volwassenen. Op een paar punten wijkt het echter af. Tot een jaar of twaalf is hun denkproces is nog niet volledig ontwikkeld en snappen ze bepaalde dingen nog niet. Ook denken ze soms mede schuldig te zijn aan het overlijden omdat ze iets stouts gezegd, gedaan of gedacht hebben (magisch denken). Het is belangrijk dit in de gaten te houden.

Hun gevoelens hebben ze minder onder controle dan volwassenen en ze houden ook minder rekening met conventies. Dus soms reageren kinderen erg explosief. Anderzijds zijn er ook kinderen die helemaal in hun schulp kruipen en nauwelijks iets laten zien van wat hen bezighoudt. Ze houden daarbij vaak rekening met hun rouwende ouders, willen onbewust hun eigen verdriet daar niet aan toevoegen. Ze zijn ook afhankelijk van de grote mensen om hen heen. Als die hen niet goed voorbereiden, informeren en betrekken dan kunnen kleine kinderen zelf ook niks. Rouw bij kinderen is vaak zichtbaar via het gedrag. ‘Lastig’ gedrag is soms een uiting van verdriet, niet wetende hoe ze die chaos aan gevoelens op een andere manier moeten uiten.

Kinderen verliezen meer dan degene die dood is. Ze verliezen vaak ook hun ouder(s), althans de ouder(s) zoals zij die kenden en hun vertrouwd waren. De sfeer in het gezin verandert, allerlei vertrouwdheden vallen weg. Soms is er een tijdlang weinig aandacht voor hen. Het is dan belangrijk dat er vertrouwde anderen zijn die de ouders kunnen ondersteunen bij de opvang, zoals de leerkracht op school, een tante of oom of vrienden.

Verlies en Rouw bij jongeren

Rouw van jongeren wordt vaak over het hoofd gezien. Daar dragen ze zelf ook aan bij. De jongeren zijn zelfstandigheid aan het verwerven, stellen zich steeds onafhankelijker op, richten zich meer op leeftijdgenoten en willen daarbij niet ‘afwijken’. De rouwende jongere is zich ervan bewust dat hij anders bekeken en anders behandeld wordt en in enkele opzichten ook anders ís dan leeftijdgenoten. Daardoor voelt hij zich in verlegenheid gebracht als zijn verlies en de gevolgen daarvan ter sprake komen. Bovendien wil hij zijn emoties in de hand houden. Daarom doet hij veel moeite om te voorkomen dat er over het verlies gesproken wordt en zal hij het belang en de betekenis van het verlies vaak kleiner maken dan het in werkelijkheid is.

De behoefte aan niet anders willen zijn, stabiliteit en voorspelbaarheid zorgt ervoor dat jongeren zoveel mogelijk normaal proberen te doen om een doorsnee tiener te lijken. Ze bouwen een muurtje om zichzelf heen en doen er veel moeite voor om aan de buitenkant niks te laten merken. De binnenkant is echter heel anders. Daar zit de pijn, de eenzaamheid en de rouw. Ook thuis verbergen ze hun rouw. Ze vallen hun ouder(s) niet lastig met hun verdriet omdat ze zien dat hun vader of moeder het ook moeilijk heeft en ze deze willen beschermen. School is een vertrouwde omgeving waar ze wekelijks vele uren verblijven. Hoewel ze ook daar hun masker dragen om de rouw te verbergen, kunnen jongeren geen verbinding met school houden wanneer er geen aandacht is voor hun verlies. Die aandacht hoeft niet groots en meeslepend te zijn, het kan ook subtiel zijn.

Rouw en Verlies bij volwassenen

Voordat jouw ouders overlijden was jij de “middelste generatie”
Eerst kwamen je ouders, en daarnaast heb of wil jij misschien ooit kinderen. Ineens, plots onverwacht, ben jij de “oudste generatie. Jouw eventuele kinderen zijn ineens de middelste generatie geworden. Het kan erg onprettig aanvoelen om ineens tot de oudste generatie te behoren, je mist van jezelf voor je gevoel wijsheid en ervaring om die rol te vervullen. Ineens mis je als volwassenen de bescherming en steun die alleen ouders kunnen bieden. Natuurlijk was je al volwassenen, maar door het verlies van je ouders, ben je ineens echt volwassen, misschien zelfs wel voordat jij daar klaar voor was.

Een belangrijk onderdeel van volwassen worden is zelfstandig worden. Jij bent verantwoordelijk voor je eigen leven, en langzaam neem je afstand van de mening van je ouders. Je groeit op en maakt je eigen beslissingen, toch zal niemand ontkennen, dat hoe goed jij je eigen leven ook onder controle hebt, je blijft altijd een kind van je ouders. Veel mensen vallen ook terug in deze rol wanneer zij een bezoek brengen aan hun ouders, zelfs als zij al dertig, veertig of vijftig zijn. De meeste mensen willen graag hun leven delen met hun ouders, en zelf tijdens de volwassenheid is het voor veel mensen van belang dat hun ouders trots op hun zijn. Wanneer ouders overlijden is het zeer moeilijk om deze steun te missen.
Zoals ook bij andere vormen van overlijden, de manier waarop jij omgaat met dit verlies hangt van veel verschillende dingen. Hoeveel emotionele steun heb jij bij jou rouw, hoe ga jij om met plotselinge veranderingen, blijf jij alleen achter of is er een partner om op te steunen.
De maatschappij kijkt daarnaast ook nog eens heel bijzonder tegen het verlies van een ouder, het is immers voor iedereen “normaal” dat ouders nu eenmaal komen te overlijden. Het kan dus ook zijn dat zij vrij snel van jouw verwachten dat jij weer verder gaat met je leven, houdt hier rekening mee, en geef je eigen grenzen aan.
Wanneer ouders overlijden komt de zorg van de afhandeling van hun overlijden over het algemeen terecht bij jou en eventuele broes en of zussen. Dit kan een extra stress laag vormen op het verlies.
Ruzies over de erfenis, de verdeling van spullen, de eventuele verkoop van het huis, het hoort er ineens allemaal bij. Veel families lijden hieronder, hier is helaas geen kant en klare oplossing voor. Iedereen verwerkt het verlies op zijn eigen manier, en emoties leven nu eenmaal veel hoger op tijdens een rouw proces. Het is goed om hier rekening mee te houden.

Rouw en Verlies bij ouderen

Bejaarden zij n een vergeten groep van rouwenden. Als een volwassene sterft, gaat bijna alle aandacht naar de achtergebleven partner en naar de kinderen. De meeste mensen zijn ervan overtuigd dat de rouw bij ouderen iets vanzelfsprekend is, iets dat in ieder geval deel uitmaakt van het ouder worden. Daardoor krijgt dezen weinig of geen aandacht bij het rouwproces. Weinigen denken aan en maken tijd voor de bejaarde moeder en vader, die, in de overleden volwassene nog altijd hun kind verliezen. Bejaarden zitten veelal in een voortdurend rouwproces, maar dat wil nog niet zeggen dat zij niet intens rouwen. Rouwende bejaarden kunnen eveneens in een kwetsbare situatie terechtkomen bij het overlijden van een dierbare. Gezien hun leeftijd en hun ervaring hebben zij al veel verliezen meegemaakt. Dikwijls hebben zij hun gezondheid verloren waardoor zij vaker onderhevig zijn aan ziekte en aanverwante ouderdomsverschijnselen. Zij worden ook meer afhankelijk van derden. Dat is nu echter een natuurlijk gebeuren. Het is soms moeilijk dit spontaan te kunnen aanvaarden.

Echtscheiding

Een echtscheiding is vaak een lang en pijnlijk proces, zowel voor ouders als kinderen. Het gezin als eenheid gaat verloren. Hoe zorgvuldig ouders in deze situatie ook met hun kinderen omgaan, het is onvermijdelijk dat kinderen gevoelens krijgen die ze niet kunnen uitspreken. Daardoor kunnen ze allerlei gedrag vertonen, waarvan de ouders de betekenis niet begrijpen.

Kinderen kunnen zich verantwoordelijk voelen voor de scheiding, hulpeloos, of allebei. Ze proberen erachter te komen wie de schuldige is of ervoor te zorgen dat het weer goed komt. Vaak kroppen ze hun gevoelens op uit loyaliteit aan beide ouders. Dit kan zich uiten in boos, teruggetrokken, vijandig of gekwetst gedrag en soms zelfs leiden tot zelfbeschadiging.

Scheiden wordt vaak ervaren als een grote persoonlijke teleurstelling en als een verlies waarvoor een periode van rouw nodig is om te verwerken. Het proces van verliesverwerking verloopt voor iedereen anders. Ieders eigen situatie, eerdere ervaringen en achtergronden spelen daarbij een rol. Aandacht wordt besteed aan de impact van verlies (- en rouw) na echtscheiding bij echtparen, kinderen, familie en vrienden. In het bijzonder aan de verwerking. de schuldgevoelens, boosheid en loyaliteit.

Begeleiding van rouw en verliesgroepen

Voor veel mensen die rouwen is het een hele stap om naar een rouwgroep te komen. Er is die drempel van: ”Ik heb genoeg aan mijn eigen verhaal en zit niet te wachten op het leed van anderen”. Begrijpelijk, want de eerste bijeenkomst is best zwaar. Daarna wordt het gemakkelijker want je kent elkaars achtergrond. Dan is het vooral een plek waar je weer eens echt je verhaal kwijt kunt bij mensen die lotgenoot zijn van elkaar.

Want in een rouwgroep maakt u kennis met lotgenoten. Mensen die net als u een dierbare hebben verloren. Ze begrijpen uit eigen ervaring wat het betekent iemand die zo dicht bij je stond, te verliezen. Hoe het is om te rouwen en dat rouwen tijd kost, vaak meer dan wordt gedacht.

Het delen van ervaringen met lotgenoten ondersteunt u. Er is ruimte voor verdriet, pijn, boosheid, teleurstelling. Samen praten en delen maakt het verlies weer wat lichter om te dragen. Het kan kracht geven om uw veranderde leven weer op de rit te krijgen.

Verlies van je kind

Het verlies van een kind wordt over het algemeen beschouwd als één van de meest ingrijpende gebeurtenissen die mensen kan overkomen. Het voelt onnatuurlijk wanneer een kind eerder overlijdt dan de ouders; kinderen horen hun ouders immers te overleven.

Ouders hebben vaak letterlijk het gevoel een deel van zichzelf te zijn kwijtgeraakt. Dat is lichamelijk en emotioneel zeer ingrijpend. Soms spelen er schuldgevoelens, omdat ouders hadden gehoopt hun kind tegen de dood te kunnen beschermen. Het geloof in een rechtvaardige wereld kan zoek zijn.

Rouwverwerking waarbij u geen afscheid hebt kunnen nemen

Als iemand plotseling overlijdt is er vaak geen mogelijkheid geweest om afscheid te nemen. Het is dan erg moeilijk de realiteit te laten doordringen. Ons bewustzijn beschermt ons tegen te grote schokken en het kan dan ook een poosje duren voor de nabestaande de realiteit onder ogen kan zien.

Denk bijvoorbeeld aan overlijden als gevolg van een verkeersongeluk, een plotselinge hartstilstand, wiegendood of een zelfdoding.

Een zelfdoding slaat veelal in als een bom. Nabestaanden vragen zich vaak af wat zij hadden kunnen doen om de zelfdoding te voorkomen. Er kunnen makkelijk schuldgevoelens ontstaan. Vaak worden zelfdodingen veroorzaakt door een complex geheel aan factoren. Ook kunnen nabestaanden boosheid ervaren over de daad. Ze kunnen zich in de steek gelaten voelen. Er zijn allerlei emoties mogelijk, zelfs opluchting, waar de nabestaanden zich wellicht schuldig over voelen.

Zelfdoding is voor veel mensen een beladen onderwerp. Dat maakt dat nabestaanden over het algemeen minder steun ervaren dan wanneer hun naaste op een andere manier zou zijn overleden. Als u en uw omgeving het moeilijk vinden om erover te praten, kunt u alleen komen te staan in uw verdriet. Dat kan je een gevoel van zinloosheid geven en er toe leiden dat u niet meer weet hoe verder te gaan. Erkenning van deze gevoelens is belangrijk.

Verlies van gezondheid

Grijpt in op alle aspecten van het leven. Het tast, afhankelijk van de ziekte, de controle die de patiënt over het leven heeft, de eigenwaarde, het gevoel van rechtvaardigheid en de beleving van het hier en nu aan. De gezondheidszorg besteedt aandacht aan de diagnose, aan herstelmogelijkheden en aan praktische aanpassingen om met de beperkingen om te gaan. Buitenstaanders vertellen dat een patiënt ermee moet leren leven, gewoon moet accepteren dat het allemaal niet meer zo kan als voorheen. En als iemand zich opstandig of teleurgesteld voelt, dan wordt dat makkelijk afgedaan met: “Je moet je er bij neerleggen. Het is nu eenmaal niet anders.” De goed bedoelde adviezen geven een patiënt het gevoel ‘niet gezien te worden’, wat kan leiden tot terughoudendheid of boosheid. Dat komt de gezondheid, nu iemand zich toch al kwetsbaar en onzeker voelt, niet ten goede. Aandacht hebben voor gevoelens en dat wat onder die gevoelens schuil gaat is essentieel voor het herstel van controle over het leven, de eigenwaarde, het gevoel van rechtvaardigheid en de beleving van het hier en nu. Maar tevens helpt het om te zoeken naar een nieuwe oriëntatie in het leven die past bij de situatie van de zieke. Rouw en Verlies Meppel richt zich ook bij verlies van gezondheid.

 

Drieluik

De naam Trevi komt van de woorden tre via (drie wegen). Vroeger kwamen er namelijk drie wegen uit op het plein van de fontein. Wanneer men met de rug naar de fontein staat, de ogen sluit, aan Rome denkt en met de rechterhand over de linkerschouder een muntje in het water gooit, zal men ooit terugkeren naar Rome. (Vroeger dronken de mensen ook het water uit de fontein als ze dorst hadden en ook om dezelfde bijgelovige reden). Een andere zienswijze zegt dat het werpen van de twee muntjes u in staat moet stellen ‘uw geliefde’ te ontmoeten in de Eeuwige stad. Drie muntjes gooien leidt tot huwelijk of scheiding. Er worden veel munten in de fontein gegooid die de gemeente Rome aan goede doelen besteedt.

Van oudsher werden in bronnen en beroemde wateren munten gegooid. Blijven de munten zichtbaar (doordat het water ondiep en helder is en geen zandige bodem heeft) dan trekken de munten steeds meer munten van andere bezoekers aan.

U schrijft vanuit uw zintuigen uw levensverhaal in drie delen: uiteraard de gebeurtenis, wat ging eraan vooraf en wat gebeurde erna. Bij het maken van dit drieluik zoekt u actief de connectie tussen deze drie belangrijke fasen uit uw leven.

Bijvoorbeeld is het levensverhaal: begin-midden-eind. Drie is het leven zelf vader-moeder-kind.

Elfje maken

Een elfje is een gedicht(je) van elf woorden, verdeeld over 5 regels. Voor uzelf of voor uw dierbaren.

ster
zo mooi
aan de hemel
en dan toch zo…
onbereikbaar

Rituelen

In een ritueel gaat het om betekenis. Welke betekenis heeft dit moment in uw leven en welke handelingen drukken daadwerkelijk uit wat u wilt communiceren. Vooral in onze tijd van rationaliteit, discussie en praten over …, is het van belang voor onszelf rituelen te creëren die ons rechtstreeks bij onze ervaring brengen.

Het gebruik van symboliek en ritueel bij en in verlies- en rouwsituaties, sterven en dood is dus belangrijk. Ik besteed aandacht aan het gebruik van een verhalende benadering om een belangrijke moment in uw leven op eigentijdse en passende wijze betekenis en vorm te helpen geven. In ieder van ons ligt een schat aan ervaringen, beelden en herinneringen opgeslagen. Deze ervaringen bewust oproepen kan ons veel leren over onszelf en verlies en rouw een betere plek geven en de kans bieden het te verwerken.